Trzustka jest gruczołem wewnątrzwydzielniczym, w obrębie którego znajdują się skupienia komórek endokrynnych w postaci wysp trzustkowych. Wyróżnia się trzy części anatomiczne – głowę otoczoną przez dwunastnicę, trzon przylegający do ściany żołądka oraz ogon układający się w kierunku śledziony. Cały narząd leży pozaotrzewnowo, nie ma wyraźnej torebki, jest jedynie częściowo pokryty otrzewną. Na powierzchni trzustki oraz w jej miąższu stwierdza się obecność tkanki tłuszczowej oraz bardzo niewielkie ilości pasm tkanki łącznej w przestrzeniach międzyzrazikowych.

Budowa mikroskopowa części zewnętrzwydzielniczej trzustki wykazuje organizację w postaci pęcherzyków zbudowanych z komórek wydzielniczych, które leżące obok siebie tworzą większe struktury w postaci zrazików poprzedzielanych pasmami tkanki łącznej. W obrębie zrazików znajdują się również wyspy trzustkowe. Pęcherzyki utworzone są z dwóch rodzajów komórek – komórek wydzielniczych, zawierających ziarnistości zwane ogólnie zymogenem, oraz komórek śródpęcherzykowych, stanowiących pierwszy odcinek przewodów odprowadzających wydzielinę a nazwane wstawkami. Po opuszczeniu pęcherzyka wstawki przechodzą w przewody śródzrazikowe wysłane nabłonkiem jednowarstwowym sześciennym lub walcowaty, a ten z kolei, łącząc się ze sobą, w przewody międzyzrazikowe. Sok trzustkowy odpływa z trzustki poprzez przewód trzustkowy i przewód trzustkowy dodatkowy w obrębie brodawki większej dwunastnicy.

W części zewnątrz-wydzielniczej trzustki produkowane są enzymy trawienne w formie nieczynnej, a ulegające uczynnieniu w obrębie dwunastnicy, oraz jony węglowodanowe neutralizujące kwaśną treść przedostają się z żołądka. Wydzielenie soku trzustkowego jest regulowane przez hormony syntetyzowane w dwunastnicy, których poziomem z kolei jest regulowany przez kwaśność treści pokarmowej znajdującej się w świetle dwunastnicy. Wzrost wydzielania soku trzustkowego jest regulowany również, lecz w mniejszym stopniu, przez podrażnienie nerwu błędnego.

Funkcja trzustki uzależniona jest od dwóch podstawowych czynności:
– czynności zewnątrzwydzielniczej ( egzokrynnej ) oraz czynności wewnątrzwydzielniczej czyli endokrynnej.

Produkcja soku trzustkowego zawierającego enzymy trawienne, takie jak: amylaza, lipaza, enzymy proteolityczne i nukleaza, oraz jony wodorowęglanowe, których zadaniem jest zobojętnianie kwaśnej treści pokarmowej dostającej się z żołądka do jelit. Produkcja enzymów proteolitycznych w formie nieaktywnej, tzw. proenzymów: trypsynogen przekształcany jest w trypsynę pod wpływem enzymu enterokinazy, natomiast trypsyna aktywuje elastazę oraz przekształca chymotrypsynogen w formę aktywną – chymotrypsynę. Funkcją elastazy i chymotrypsyny jest trawienie białek to zakres działania wewnątrzwydzielniczego.

Trzustka dostarcza do jelita cienkiego enzymy umożliwiające trawienie pożywienia (białek, węglowodanów i tłuszczów). Produkuje hormony regulujące poziom glukozy we krwi — insulinę i glukagon.

Z białek, tłuszczów i cukrów zawartych w jedzeniu nasz organizm pozyskuje niezbędne do życia składniki. Kiedy jednak trzustka zaczyna mieć kłopoty, choruje i przestaje produkować insulinę, rozpoczyna się cukrzyca typu 1 wymagająca stałej kontroli glikemii i regularnego podawania insuliny w postaci dożylnej.

Jeśli natomiast prowadzimy niezdrowy tryb życia i latami w naszej diecie jest zbyt dużo cukru oraz tłuszczów, a do tego przesadzamy z alkoholem – trzustka ulega osłabieniu, jej praca zostaje zaburzona. W konsekwencji w naszym organizmie zaczyna rozwijać się insulinooporność, co grozi zachorowaniem na cukrzycę typu 2 – jej leczenie polega na modyfikacji diety lub, jeśli to nie przynosi rezultatu, doustnej terapii lekowej.

Do najczęstszych chorób, w których przebiegu może wystąpić niewydolność zewnątrzwydzielnicza trzustki, należą: – przewlekłe zapalenie trzustki, – ostre zapalanie trzustki,- nowotwory trzustki,- mukowiscydoza,

– stan po resekcyjnej operacji trzustki.